Plaatse – lijst (tabel)

Plaatse – lijst (tabel)

0 0
Read Time:7 Minute, 12 Second

De Plaatse.

Etymologie: Een Plaatse (plaetse) is een oud middeleeuws (1232) woord voor een vlakke binnenplaats, een plein. Het is verwant aan de woorden platea, Platz, place, platus, plat (vlak). Ook heeft het de betekenis van boerderij of hof (hofplaats) erf.

Vanaf 600 vind er mede door klimaatverandering, een ontvolking plaats in wat nu Brabant is.

Toen in de middeleeuwen, vanaf de 11e eeuw, de bewoning in onze regio weer toenam ontstonden de nieuwe nederzettingen als akkerdorpen aan doorgaande wegen (zandpaden), meestal bij een driesprong (dries). Zo’n driesprong vormt dan een driehoekig plein, gelegen op een hoger gelegen zandrug (donk). De weg splitst zich bij de donk om zo links en rechts om de donk heen verder te gaan richting andere nederzettingen en driesprongen.

Deze driehoekig pleintjes worden omringd door 1 of meerdere boerderijen met bijgebouwen.

Op zo’n pleintje groeit van oudsher vaak alleen maar gras (weiland) en er staan vaak oude bomen (meestal eiken, lindes of essen). Ook is er meestal een poel (bron, ven, weijer) aanwezig als drinkplaats voor het vee en als brandpunt.

Zo’n poel, een natuurlijke bron, is daardoor altijd voorzien van zuiver, helder water voor menselijk gebruik.

In de avond wordt het vee daar naar toe gebracht als veilig onderkomen tussen de gebouwen in. Overdag gaan ze dan weer naar de omliggende weilanden.

In Brabant wordt een dergelijk, vaak wat hoger gelegen pleintje, een Plaatse of Hofplaats genoemd.

De meeste Plaatse zijn in de vroege middeleeuwen ontstaan. Voor die tijd waren er al oudere nederzettingen, mogelijk ook in deze  vorm. Deze waren door de lage bevolkingsdichtheid echter klein in aantal.

Een Plaatse kan ook aan een doorwaadbare plek in een rivier of beek ontstaan zijn. Zo’n Plaatse ligt dan vaak aan een eeuwenoude weg. Ook bij zo’n Plaatse is altijd een poel aanwezig.

Één boerderij (de Hofplaats) is de belangrijkste. Hieruit groeit in de vroege middeleeuwen soms een groter kasteel. De eerste christelijke houten kerken verschijnen, tegelijk met de meeste kastelen, ook aan deze ‘Plaatse’.

Vanaf de 13e eeuw worden nieuwe kerken ook elders opgericht en ontstaan grotere dorpen rondom deze kerken. Bij zo’n nieuwe kerk wordt een nieuw pleintje gevormd, de dorpsbrink. Deze nieuwe kerk ligt niet meer op de locatie van een oude Plaatse maar vaak nog wel op een leylijn. De nieuwe Brink heeft vaak geen natuurlijke poel meer en ook staan er geen bomen meer op. De vorm van een driehoek wordt ook regelmatig losgelaten. Veel brinken hebben een meer ovale vorm.

Soms werd de oude Plaatse bij latere uitbreidingen in het nieuwe dorp opgenomen. Daardoor zijn veel Plaatsen niet meer herkenbaar als zodanig of hooguit nog enigszins herkenbaar in het stratenpatroon.

Andere Plaatse zijn opgegaan in het landschap als weiland of verdwenen tijdens een ruilverkaveling. Gelukkig zijn er nog enkele Plaatse in bijna originele staat bewaard gebleven (zie lijst nrs 1a, 1b, 1c).

Het herkennen van deze oude Plaatsen is echter belangrijk om een goed beeld te krijgen van de ontstaansgeschiedenis van een stad of dorp.

De oude Plaatsen hebben ook een bijna vergeten historisch en cultureel belangrijke positie in het welzijn van mensen.

2021 02 04 / 2021 04 02

Mario Kuijpers

Heemkundekring Helmont


Hieronder volgt een lijst met waarschijnlijke en zekere Plaatse. Zowel verdwenen als (deels) nog bestaande Plaatse staan vermeld. De lijst pretendeert niet volledig te zijn. Het is hooguit een uitnodiging tot verder onderzoek of bezichtiging.

De lijst beoogd een inventarisatie te zijn van (mogelijke) Plaatse in de regio’s Peelland en de Kempen en omstreken.

Betekenis nummering achteraan:

= 1 In aanleg nog bestaand: 92x

1a-volledig 28x, 1b-grotendeels 25x, 1c-deels 39x.

= 2 In aanleg nog zichtbaar (plein, driesprong) 63x

= 3 Volledig verdwenen11x

= 4 Nieuwe Brink (vaak een kerkplein), geen Plaatse 22x

Onzeker (of het ooit een Plaatse is geweest) 18x

Plaatsen / Brinken uit de lijst

  • 1540 Plaatse Helmond - kaart Jacob van Deventer
  • 1540 Plaatse Helmond - detail kaart Jacob van Deventer
  • 1865 Plaatse Helmond (blauw)
  • Plaatse, kastelen en oude wegen en rivieren Helmond
  1. Helmonde Binderseind – Lindt, hof de Plaats 2
  2. Helmond Haagje – Steenweg Mierloseweg 2
  3. Helmond Hoogeind – Zandstraat 3 onzeker
  4. Helmond – Brink de Markt 4
  5. Helmond – Kemenade de Braak 3
  6. Helmond – Tolpost de Bult 1c
  7. Helmond – Kruisschot 2 of 3
  8. Helmond – Duizeldonk 3 onzeker
  9. Helmond – Diepenbroek 1c onzeker
  10. Helmond – Oud Geremt 3
  11. Helmond – Rijpelberg 2 of 3
  12. Stiphout – Lindeberg 1c
  13. Stiphout – Geeneind 2 of 3
  14. Stiphout – Kruisschot 1b
  15. Stiphout – Strijp bij Croy 1b
  16. Mierlo-Hout – Apostelhuys 3
  17. Mierlo – Eikendreef 1a of Brink
  18. Mierlo – Heideschoor 2 onzeker
  19. Mierlo – Broek 1a
  20. Mierlo – Stepekolk 1c
  21. Mierlo – Loeswijk Bekelaar 2 of Brink
  22. Mierlo – Trimpert de Loop 1a
  23. Mierlo – Pastoor de Winterstraat (kerk) 1b
  24. Mierlo – Kerk pastorietuin 2 onzeker
  25. Aarle-Rixtel – Duivenakker Tempeliers / Malthezerhoeve 3
  26. Aarle-Rixtel – Kouwenberg 1a of Brink
  27. Aarle-Rixtel – Opstal 1a
  28. Aarle-Rixtel – Hoog Strijp 2
  29. Brouwhuis – Zeelenweg 1b
  30. Brouwhuis – Rietven 2
  31. Brouwhuis – Bruhezerdijk 2 onzeker
  32. Brouwhuis – Kloostereind 2
  33. Brouwhuis – Rijntjesdijk 2 onzeker
  34. Bakel – Wilbertdries 1b of Brink
  35. Bakel – Benthem Oude straat 1b
  36. Bakel – Overschot Oldert 2 onzeker
  37. Bakel – Zand 2
  38. Bakel – Esp Commandeurshof 2
  39. Milheeze – Hoberg Schutsboom 2 onzeker
  40. Vlierden – Schooteind 1c of Brink
  41. Vlierden – Voorste Beersdonk 2
  42. Vlierden – Belgeren Vogelenzang 2
  43. Vlierden – Baarschot Brink 4
  44. Groot Bruggen – Strijpen 2 onzeker
  45. Deurne – Merlenberg 2
  46. Deurne – Zeilberg 2 of Brink
  47. Deurne – Donschot 2
  48. Ommel – Hoge weg 3 onzeker
  49. Asten – Koningsplein 2
  50. Asten – Bernardplein 1c of Brink
  51. Asten – Ostade 2 onzeker
  52. Asten – Achterbosch 1a
  53. Heusden – Vorstermansplein Hooidries 1a
  54. Heusden – Behelp 2
  55. Lierop – Plaatse Hersel 1a
  56. Lierop – Plaatse Onder de Bomen 1a
  57. Lierop – Groenstraat 2
  58. Lierop – Plaatse Moorsel 1b
  59. Someren-heide – de Brink 4
  60. Someren – Kleine Speelheuvelplein 1b
  61. Someren – Heuvel Postel 1b
  62. Someren – Grote Speelheuvelplein / Wilhelminaplein 1c
  63. Someren-eind – Braamstraat 2
  64. Meijel – Donk Hagelkruisweg 1b
  65. Meijel – Bongerd 1b
  66. Mortel – Hoogen Aarle 2 onzeker
  67. Beek en Donk – Brink Heuvel 1a of Brink
  68. Gemert – de Haag 1a of Brink
  69. Gemert – Molenakkerstraat 2 onzeker
  70. Gemert – Oudestraat Heuvel 2
  71. Boekel – de Vlonder 2
  72. Boekel – Brink 4
  73. Veghel – Driehuizen 1a
  74. Veghel – Heiligt Logtenburgt 1a
  75. Veghel – de Bresser 2
  76. Liempde – Kaarpad 1c of Brink
  77. Liempde – Groot Duijfhuis 1c
  78. Esch – Leunisdijk 1c
  79. Boxtel – Lennisheuvel 1b
  80. Oirschot – Moleneind 1a
  81. Oirschot – Straten de Bollen 1b
  82. Oirschot – de Vier Uitersten 2
  83. Oirschot – Lieveld Boterwijk 1b
  84. Oisterwijk- Balsvoort Brinksdijk 1c of 2
  85. Sint-Oedenrode – Sloef Vogelenzang 1a
  86. Sint-Oedenrode – Jekschot 2 of 3
  87. Sint-Oedenrode – Wolfswinkel 1b
  88. Sint-Oedenrode – Vressel Mosbulten 1c
  89. Sint-Oedenrode – Schoor Hoogstraat 1c onzeker
  90. Sint-Oedenrode – Heuvel Borchgrave 3
  91. Sint-Oedenrode – de Coevering 1b
  92. Schijndel – de Coevering 1a
  93. Olland – Dorpsplein Brink 4
  94. Best – Hoge Vleut Broekdijk 2
  95. Best – Hoge Vleut Akkerweg 2
  96. Hooijdonk – Eikelkampen 1c
  97. Son – Markt 1c of Brink
  98. Lieshout – Achterbosch 2
  99. Lieshout – Heuvel 1c of Brink
  100. Gerwen – Heuvel 1c of Brink
  101. Gerwen – Rond de Linde Laar 2 of 3
  102. Gerwen – Hool Laar 1a
  103. Gerwen – Langlaar 2
  104. Gerwen – Alvershool 2
  105. Nuenen – Brink Park 1a of Brink
  106. Nuenen – Berg 1c
  107. Nederwetten – Hoekstraat 3
  108. Eindhoven – KoudenhovenTongelre 2
  109. Eindhoven – Biest Stratum 2
  110. Eindhoven- Catharinaplein Brink 4
  111. Veldhoven – Gewad 2
  112. Veldhoven – Half Mijl Toterfout 1c
  113. Zeelst – Heuvel Brink 4
  114. Oerle – ’t Stoom Brink 4
  115. Oerle – Hoogeind 2
  116. Zandoerle – Brink 4
  117. Wintelre – Dries 1b
  118. Wintelre – Bijsterveld 1c
  119. Vessem – Torenpad 1c of Brink
  120. Hoogeloon – de Hoef 1b of Brink
  121. Hoogeloon – Heieind 1a
  122. Hoogeloon – Hoofdstraat Brink 4
  123. Hapert – de Kuil de Wijer 1c
  124. Castreren – Hemelrijk 3
  125. Netersel – de Muilen 2 onzeker
  126. Lage Mierde – Mispeleind Brink 4
  127. Hoge Mierde – Kuilenrode 1c
  128. Diessen – Westerwijk Heuvel 2
  129. Hilvarenbeek – Vrijthof 1b of Brink
  130. Goirle – Frankische driehoek 2
  131. Lage Haghorst – Frankenstraat 2
  132. Sterksel – Ten Brakeweg 1a of Brink
  133. Sterksel – Heezerweg Brink 4
  134. Leende – Dorpstraat 1c of Brink
  135. Heeze – de Plaetse Rul 1a
  136. Heeze – Kreijel 1a
  137. Heeze – Strabrecht 1b of Brink
  138. Heeze – Plaatse Kruisboomweg 2 of 3
  139. Geldrop – de Zegge 2 of Brink
  140. Geldrop – Riel 1a
  141. Valkenswaard – Loon 1a
  142. Valkenswaard – Zeelberg 2
  143. Valkenswaard – Hoek 1b
  144. Waalre – Loon 1a
  145. Waalre – Markt Brink 4
  146. Leenderstrijp – Plaatse Kaetsveldje 1c
  147. Eersel – Schadewijk 1c
  148. Eersel – Hint Markt Brink 4
  149. Eersel – Dijk 1c
  150. Eersel – Stokkelen 2
  151. Eersel – Ker Quackelaer 1c
  152. Duizel – Hoef Groenstraat 2
  153. Duizel – Groenstraat Brink 4
  154. Bergeijk – Hof 1c
  155. Bergeijk – Kapelledries Weebosch 1c
  156. Hapert – de Weijer de Kuil 1c
  157. Luycksgestel – Rijt 2
  158. Riethoven – Dorpsplein Brink 4
  159. Riethoven – Elzerijs 1b
  160. Steensel – Kerkdreef Doornbocht 1b of Brink
  161. Knegsel – Schutsboom het Groen 1c
  162. Knegsel – Hoekdries 2
  163. Knegsel – Helenahoeve het Groen 1c
  164. Westerhoven – Heuvel Brink 4
  165. Schaft – Dorpstraat Brink 4
  166. Maarheeze – Vogelsberg 1a
  167. Maarheeze – het Laar 2
  168. Maarheeze – de Bult 2
  169. Soerendonk – Cranendonck 1a
  170. Soerendonk – Plaatse ’t Hool 1a
  171. Soerendonk – de Brink 4
  172. Soerendonk – Groenstraat 1b
  173. Soerendonk – Eikenschoor 2
  174. Budel – Berg 1c
  175. Budel – Keunenhoek 1c onzeker
  176. Budel – Schoordijk 1c onzeker
  177. Gastel – Cornelisplein Brink 4
  178. Weert – Aldenweert Laar 1c
  179. Weert – Altweert Klakstraat 1b
  180. Weert – Wijfelterbroekdijk 1c
  181. Weert – Driesveld 3
  182. Ospel – Heersel 2
  183. Venray – Spurkt 2
  184. Venray – Eindstraat (dubbel) 2
  185. America – Schiksedijk 2
  186. IJsselsteyn – Lovinckplein Brink 4
  187. Geysteren – Plaatse Voortweg 1c
  188. Geysteren – Dorpstraat Brink 4

 

 

 

 

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.